1. Sơ lược giải phẫu

Cổ tử cung (CTC) là phần thấp nhất của tử cung. Nó được âm đạo bám xung quanh ở đoạn giữa. Chia CTC thành hai phần, phần trong âm đạo và phần trên âm đạo. Phần trong âm đạo gọi là cổ ngoài, được bọc bởi biểu mô lát tầng. Phần trên âm đạo gọi là cổ trong được bọc bởi biểu mô tuyến có nhiệm vụ tiết dịch nhầy. Phần chuyển tiếp giữa cổ ngoài và cổ trong là kênh CTC. Ở đây chứa những tế bào dự trữ những tế bào này có thể biến thành tế bào biểu mô lát tầng hoặc biểu mô tuyến giúp bù đắp và phục hồi những tổn thương của CTC. Cổ tử cung bọc xung quanh lỗ CTC. Khi chuyển dạ đẻ, lỗ CTC mở rộng là cửa ngõ của em bé khi chào đời. Ta có thể quan sát dẽ dàng cổ ngoài và lỗ CTC khi thăm khám âm đạo bằng mỏ vịt. Bình thường CTC có kích thước khoảng 2-3cm (chiều dài) và 2-2,5cm(chiều rộng), có màu hồng nhạt, bóng và mịn.
2. Viêm CTC là gì?Những tác nhân gây bệnh

Viêm CTC là quá trình viêm nhiễm, sói mòn tại CTC gây ra bởi rất nhiều tác nhân khác nhau như Chlamydia, Trichomonas, Lậu cầu, virus hespes hoặc do tiếp xúc(giao hợp sâu thô bạo, đặt băng vệ sinh trong âm đạo, hóa chất xịt rửa…) vv.. -quá trình viêm nhiễm, sói mòn sẽ làm tổn thương lớp tế bào bóng ở bên ngoài làm lộ ra lớp tế bào cận đáy. Nếu cổ ngoài bị viêm thì lớp biểu mô tuyến ở cổ trong sẽ bò ra bù đắp tạo nên hiện tượng lộ tuyến CTC. Nếu cổ trong bị tổn thương thì biểu mô lát tầng ở cổ ngoài sẽ bò vào bù đắp và vô tình che phủ cả những biểu mô tuyến còn lại, gây bít tắc, ứ đọng dịch nhầy tạo thành những nang chứa dịch nhầy và mủ, gọi là nang Naboth. Khi bị viêm nhiễm, sói mòn lớp tế bào cận đáy rất dễ bị kích ứng loạn sản là tiền đề cho ung thư CTC sau này. Dịch của CTC do biểu mô tuyến ở cổ trong tiết ra mang tính kiềm. Độ PH thay đổi trong khoảng 7-7,5cm. Sự thay đổi PH âm đạo dưới tác động của Estrogen và những tác nhân bên ngoài như sang chấn, vật lạ …cũng là nguyên nhân gây ra những biến đổi sinh lý và bệnh lý của CTC.

3. Triệu chứng khi bị viêm CTC

- Trước tiên người phụ nữ cảm thấy khó chịu bởi sự chảy mủ và sự thái quá của dịch tiết âm đạo. Chất dịch này có thể lỏng, hoặc đặc quánh, màu trắng đục, màu vàng, màu nâu.. có mùi tanh hoặc hôi, tùy theo mức độ và tác nhân gây bệnh.

- Có thể đau rát, ngứa ngáy hoặc không thấy cảm giác gì.

- Khi thăm khám người thầy thuốc sẻ thấy tổn thương bằng mắt thường hoặc dưới sự hỗ trợ của máy camera ghi hình CTC. Ở đây người thầy thuốc có thể phóng to trên màn hình để quan sát tổn thương một cách rõ ràng và chính xác. Khi bị viêm, CTC thường đỏ rực hoặc bị loét sâu xuống khi bị sói mòn, có thể biểu mô tuyến bò ra gồ ghề nham nhở, có thể quan sát thấy cả những nang Naboth căng dịch nhầy và mủ …

4. Tác hại của viêm CTC

- Gây cản trở việc thụ thai bởi sự biến đổi của dịch tiết.

- Gây viêm nhiễm tử cung, vòi trứng, buồng trứng bởi sự di chuyển của vi khuẩn, ký sinh trùng, nấm qua lỗ CTC. Đây cũng là một trong những nguyên nhân gây hiếm muộn và vô sinh.

- Gây ra những bệnh cho trẻ sơ sinh như viêm phổi, viêm màng não, viêm giác mạc, kết mạc thậm chí mù lòa sau này.

- Một số tác giả còn cho rằng có thể gây ra những dị tật cho thai nhi trong thời kỳ mang thai.

- Sau cùng là một ung thư CTC cận kề, đe dọa tính mạng của người phụ nữ.

5. Phòng và ngăn chặn viêm CTC như thế nào?

- Phòng bệnh

+ Phòng bệnh viêm CTC là tránh sự tiếp xúc của những tác nhân gây bệnh: như phòng tránh những bệnh lây qua đường tình dục. Nếu quan hệ nhiều bạn tình nên sử dụng bao cao su là biện pháp an toàn nhất. Nếu đã mắc bệnh nên cùng lúc điều trị cả bạn tình. Tránh dùng các loại hóa chất xịt sâu vào âm đạo (kể cả các loại nước vệ sinh của phụ nữ) vì như vậy sẽ làm thay đổi PH của âm đạo, gây rối loạn sinh lý của CTC. Khi giao hợp không nên thô bạo, hoặc quá sâu gây tổn thương cho CTC. Không nên đặt băng vệ sinh hoặc bất cứ vật lạ vào trong âm đạo. Vệ sinh kinh nguyệt, vệ sinh giao hợp phải trở thành một thói quen nhằm hạn chế cao nhất sự đột nhập của các loại nấm, ký sinh trùng, vi khuẩn, virus vào trong âm đạo và CTC.

+ Thường xuyên khám phụ khoa theo định kỳ kể cả khi không thấy biểu hiện bệnh lý gì. Vì viêm CTC thường tiềm ẩn, khi đã thấy triệu chứng rõ ràng thì bệnh đã nặng hoặc đã có những biến chứng nguy hiểm đáng tiếc. Ở đây người thầy thuốc sẽ giúp bạn tìm thấy nguyên nhân gây bệnh bằng phương pháp soi tươi huyết trắng hoặc nhuộm soi, nuôi cấy..để đưa ra biện pháp chữa trị hợp lý và chính xác. Ngoài ra còn giúp bạn biết được những nguy cơ của ung thư CTC bằng phương pháp nạo nhẹ trên CTC âm đạo phết vào lam kính nhuộm soi trên kính hiển vi tại phòng chuyên khoa giải phẫu bệnh học, chúng ta quen gọi là xét nghiệm pap (pap`smear). Nguời ta còn giúp bạn nhìn rõ những tổn thương trên màn hình phóng to và chụp cho bạn một vài tấm hình của CTC trước và sau khi điều trị như một kỷ niệm khó quên .

- Ngăn chặn viêm CTC

+ Trước tiên phải tìm ra nguyên nhân gây bệnh để tiêu diệt hoặc tránh né nó. Các thầy thuốc chuyên khoa sẽ giúp ban lựa chọn thuốc để chữa trị, như dùng kháng sinh phù hợp đối với từng loại tác nhân gây bệnh hoặc khuyên bạn hạn chế, từ bỏ thói quen có thể gây bệnh hoặc làm cho bệnh nặng thêm…
+ Sau đó lựa chọn một trong những phương pháp điều trị sau:

* Đốt nhiệt vùng tổn thương : người ta có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để dùng nhiệt trực tiếp tác động trên vùng tổn thương như dùng dụng cụ đốt bằng kim loại, dùng dầu mù u nóng đắp vào vùng tổn thương, hoặc dùng máy xung điện chuyên dùng… Những phương pháp này hiệu quả cũng khá cao nhưng có nhược điểm không làm chủ được độ sâu và dễ gây đau cho bệnh nhân. Vết đốt sau khi khỏi thường không được đẹp.

* Phẫu thuật lạnh. : Người ta dùng nhiệt độ lạnh để đông cứng vùng tổn thương và loại bỏ chúng. Phương pháp này tốt, biểu mô mới phục hồi đẹp, không gây đau. Nhưng hiện tại ở ta ít người sử dụng có lẽ vì phức tạp trong kỹ thuật nên chưa có những tổng kết về hiệu quả và tính khả thi của nó.

* Dùng laser điều trị: Là sử dụng một chùm ánh sáng có cường độ cao chiếu vào vùng tổn thương và loại bỏ chúng. Ngày nay với trình độ kỹ thuật tiên tiến. Người ta đã sản xuất ra những thiết bị phát tia laser với độ chuẩn xác cao. Với những thiết bị này các Bác sĩ chuyên khoa có thể làm chủ được độ sâu và có thể giúp bạn loại bỏ tất cả các loại tổn thương một cách an toàn và chính xác .Sử dụng tia laser có tác dụng làm bốc hơi tổ chức và những tổn thương dễ dàng bị loại bỏ, tia laser còn có tác dụng làm dãn mạch làm giảm đau, giảm viêm, tăng cường quá trình chuyển hóa, kích thích những tế bào dự trữ nằm ở vùng kênh CTC chuyển thành biểu mô lát tầng hoặc biểu mô tuyến. Do vậy tổn thương nhanh chóng được làm mới và phục hồi. Phương pháp này hội tụ những ưu điểm của các phương pháp cũ do vậy không gây đau đớn cho người bệnh, kết quả điều trị cao, tổn thương được phục hồi nhanh và đẹp.



BS TRẦN ANH TÂN
(Khoa Sản - Phụ khoa -Trung Tâm Y Khoa Net vạn Phúc)